Mimarlık

Sayı 3

Küçük Daire, Büyük Hayat: Konutta İç Mekânın Ölçüsü

Metrekareler küçülürken evin içindeki hayat küçülmüyor. Esnek, ışık alan ve aileyle birlikte değişebilen iç mekânlar için tasarım ilkeleri.

Mimar Hilal Sönmez Arıkan6 dk okuma

Ağacı, kuyusu ve çevresindeki odalarıyla avlulu bir evin plan çizimi

Son yıllarda konut üretiminde dairelerin giderek küçüldüğünü görüyoruz. Arsa maliyetleri, hane yapısındaki değişim ve şehir merkezine yakın yaşama isteği bu eğilimi besliyor. Ancak metrekareler küçülürken evin içindeki hayat küçülmüyor. Bir ailenin yemek yeme, çalışma, misafir ağırlama, dinlenme ve çocuk büyütme ihtiyaçları aynı kalıyor; yalnızca daha dar bir alana sığdırılmaları bekleniyor.

Küçük ama yetersiz değil

Küçük bir evin yetersiz bir ev olması gerekmez. Geleneksel konutlarımız bu konuda öğretici örneklerle doludur. Odanın gündüz oturma, gece yatak odası olarak kullanılması; yüklüklerin, sedirlerin ve gömme dolapların mekânı adeta ikiye katlaması, ölçünün sınırlı olduğu yerde tasarımın ne kadar cömert olabileceğini gösterir. Sorun alanın küçüklüğünde değil, o alanın tek bir kullanıma kilitlenmesindedir.

Bugün küçük dairelerde sıkça karşılaştığımız sorun, plan şemasının büyük konutlardan alınıp küçültülmesidir. Salon, mutfak, yatak odaları ve koridorlar aynı düzenle ama daha dar ölçülerle tekrarlandığında, hiçbir oda tam anlamıyla kullanılamaz hâle gelir. Küçük konut, büyük konutun küçültülmüş bir kopyası olarak değil, kendi mantığıyla tasarlanmalıdır.

“Sorun alanın küçüklüğünde değil, o alanın tek bir kullanıma kilitlenmesindedir.”

Mimar Hilal Sönmez Arıkan

Tasarım ilkeleri

Küçük konutlarda iç mekânın niteliğini belirleyen birkaç ilkeyi öne çıkarmak istiyoruz:

  • Esneklik: Sabit bölmeler en aza indirilmeli, mekân farklı zamanlarda farklı işlevlere uyum sağlayabilmelidir.
  • Gün ışığı: Her yaşam alanı doğrudan ışık almalıdır; ışık, küçük bir mekânı olduğundan daha geniş hissettirir.
  • Depolama: Eşyanın düzenli saklanabileceği gömme çözümler, yaşam alanını eşyanın işgalinden kurtarır.
  • Doğal havalandırma: Karşılıklı açılan pencereler evin hem sağlığını hem de ferahlığını destekler.
  • Mahremiyet: Küçük bir evde bile her bireyin çekilebileceği bir köşe düşünülmelidir.

Aileyle birlikte değişen ev

Bir ev, içinde yaşayan aileyle birlikte değişir. Çocuklar doğar, büyür, evden ayrılır; yaşlı bir aile büyüğü eve katılır; evden çalışmak bir ihtiyaç hâline gelir. Bu değişimlere cevap veremeyen bir konut ya terk edilir ya da sağlıksız biçimde dönüştürülür. Bu nedenle toplu konut projelerinde tasarımın, ailelerin zaman içindeki ihtiyaçlarını öngörmesi ve iç düzenin kolayca yeniden kurulabilmesine imkân tanıması gerekir. Böyle bir esneklik, taşıyıcı sistemin en baştan buna göre tasarlanmasıyla mümkündür; mevcut bir evde yapılacak her değişiklik ise bir mimar ya da mühendisle birlikte düşünülmelidir.

Küçük konutların bir de mahalleyle ilişkisi var. Evin içine sığmayan ihtiyaçlar, yakın çevredeki ortak alanlara taşar. Çocuğun oyun alanı, gencin ders çalışacağı sessiz bir köşe, yaşlının gün içinde oturacağı bir bank evin dışında aranır. Bu nedenle daireleri küçülen bir konut projesinin, ortak alanlarını aynı oranda cömertleştirmesi gerekir. Küçük bir ev, ancak iyi tasarlanmış bir çevre içinde büyük bir hayatı taşıyabilir.

Toplu konut dosyamızda iç mekânın ölçüsünü ayrıca ele almamızın nedeni, konut politikasının sonunda bir ailenin gündelik hayatına dokunmasıdır. Küçük daireler, iyi tasarlandığında büyük bir hayatı taşıyabilir. Bunun için metrekareyi değil, insanı ölçü almak gerekir.

Sayı 3 · Toplu Konut

Bu sayıdaki diğer makaleler

Sayının kapağı ve içindekiler
  1. 01

    MimarlıkKapak makalesi

    Toplu Konutta İnsan Ölçeği

    Mimar Zehra Nur Çelebioğlu8 dk

  2. 02

    İktisat

    Konut Politikasının Mali Yükü

    Prof. Dr. Ali Rıza Kocabıyık7 dk