Denetimsiz Mühendislik Olmaz
İyi bir proje, sahada denetlenmediği sürece yalnızca iyi bir niyettir. Mühendisliğin kamusal bir sorumluluk olarak yeniden tanımlanması gerektiğini savunuyorum.
Prof. Dr. Haluk ErenlerEmekli öğretim üyesi, deprem mühendisliği8 dk okuma
Uzun yıllar deprem mühendisliği öğrettim. Öğrencilerime her dönem aynı şeyi söyledim: Hesap, işin yalnızca başlangıcıdır. Kâğıt üzerinde kusursuz bir proje, sahada doğru uygulanmadığında hiçbir şey ifade etmez. Emekliliğimde geriye dönüp baktığımda bu cümlenin bugün her zamankinden daha önemli olduğunu düşünüyorum.
Sınıfta anlattığım her formülün bir gün bir ailenin evinde, bir çocuğun okulunda, bir hastanenin koridorunda karşılık bulacağını öğrencilerime hatırlatmaya çalıştım. Mühendislik soyut bir hesap disiplini olarak öğretildiğinde, sahadaki sorumluluk duygusu zayıflayabilir. Oysa her hesap, sonunda bir insanın güvenliğine dokunur.
Proje ile bina arasındaki mesafe
Bir proje, mühendisin niyetidir. Bina ise o niyetin sahada aldığı biçimdir. Bu ikisi arasındaki mesafeyi belirleyen şey, uygulamanın her aşamasında ne kadar dikkatle denetlendiğidir. Betonun nasıl döküldüğü, donatının doğru yerleştirilip yerleştirilmediği, projede olmayan bir değişikliğin sonradan yapılıp yapılmadığı gibi sorular, ancak sahada ve zamanında sorulduğunda anlam taşır.
Deprem sonrası incelemelerde karşılaşılan sorunların önemli bir kısmının hesaptan değil uygulamadaki eksikliklerden kaynaklandığını meslek çevrelerinde uzun zamandır konuşuyoruz. Bu da bize yalın bir gerçeği hatırlatıyor: İyi bir proje, sahada denetlenmediği sürece yalnızca iyi bir niyettir.
“İyi bir proje, sahada denetlenmediği sürece yalnızca iyi bir niyettir.”
Prof. Dr. Haluk Erenler
Denetim bir güven ilişkisidir
Ülkemizde yapı denetimi uzun zamandır yasal bir çerçeveye sahip.1 Ancak bir sistemin yasada var olması, sahada işlediği anlamına gelmez. Denetim, ancak denetleyenin denetlenenden bağımsız olduğu, ekonomik baskılardan korunduğu ve mesleki vicdanıyla hareket edebildiği ölçüde anlamlıdır.
Denetimi bir bürokratik engel ya da maliyet kalemi olarak gören bir anlayış, onu kolayca bir imza işlemine indirger. Oysa denetim, bina sahibinin, komşuların ve o binanın önünden geçecek herkesin güvenliği için kurulmuş bir güven ilişkisidir.
Denetimin sağlıklı işlemesi yalnızca denetçiye bağlı değildir. Yapı sahibinin, yüklenicinin ve proje müellifinin de denetimi bir engel olarak değil, işin kalitesinin güvencesi olarak görmesi gerekir. Bu anlayış yerleşmediği sürece en iyi kurallar bile kâğıt üzerinde kalır; yerleştiğinde ise denetim, sahada kendiliğinden gözetilen bir alışkanlığa dönüşür.
Kamusal bir sorumluluk olarak mühendislik
Mühendisliğin yeniden kamusal bir sorumluluk olarak tanımlanması gerektiğine inanıyorum. Bu tanım bence şu ilkeleri içermeli:
- Mühendis, işvereninin yanı sıra binayı kullanacak ve çevresinde yaşayacak insanlara karşı da sorumludur.
- Denetim görevi, ekonomik bağımlılıktan arındırılmış ve bağımsızlığı güvence altına alınmış bir yapıda yürütülmelidir.
- Meslek odaları ve akademi, sahadaki deneyimin eğitime geri dönmesini sağlayacak köprüler kurmalıdır.
- Genç mühendisler, şantiyede deneyimli meslektaşlarının yanında yetişme imkânı bulmalıdır.
Bu ilkeler yeni değil; ama her büyük depremden sonra yeniden hatırlamak zorunda kaldığımız ilkeler. Kendi binası hakkında kaygı taşıyan okurlara, bu kaygıyı alanında yetkin bir mühendisle ve meslek odalarıyla paylaşmalarını öneririm.
Mühendislik hesap cetvelinde başlar, ama şantiyede sınanır. Denetimsiz mühendislik, yarım kalmış bir sözdür. O sözü tamamlamak hepimizin ortak sorumluluğudur.
Kaynaklar
- 14708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun, Resmî Gazete, 13 Temmuz 2001.