Hukuk

Sayı 8

İdarenin Takdir Yetkisi ve İmar Planı

İmar planı yapmak idarenin takdirindedir; ancak bu takdir sınırsız değildir. Kamu yararı, planlama ilkeleri ve hukuk devleti arasındaki ilişkiyi ele alıyoruz.

Av. Dr. Hasan Basri Yeşilyurt8 dk okuma

Bir yanda kubbe ve minareler, öte yanda yüksek binalar bulunan şehir silueti çizimi

İmar planı yapmak, idarenin takdir yetkisi içindeki bir faaliyettir. Bir alanın konut mu, park mı, okul mu olacağına; yapılaşmanın yoğunluğuna ve yolların nereden geçeceğine idare karar verir. Bu yetki, şehirlerin değişen ihtiyaçlara cevap verebilmesi için gereklidir. Ancak hukuk devletinde hiçbir yetki sınırsız değildir; takdir yetkisi de keyfîlik anlamına gelmez.

Takdir yetkisi, kanun koyucunun her durumu önceden öngöremeyeceği gerçeğinden doğar. Şehir, sürekli değişen ihtiyaçları ve birbirinden farklı mahalleleriyle, tek bir kurala sığdırılamayacak kadar karmaşıktır. Bu nedenle hukuk düzeni, idareye yerinde ve zamanında karar verebilmesi için bir hareket alanı tanır. Ancak bu hareket alanının hangi amaçla tanındığını unutmamak gerekir: Yetki idareye kendisi için değil, kamu için verilmiştir.

Takdirin sınırları

İdare hukukunda takdir yetkisinin sınırını kamu yararı ve hizmet gerekleri çizer. İdare, hukuka uygun birden fazla seçenek arasında tercih yapabilir; ama bu tercihin gerekçesi kişisel ya da dar bir çıkar değil, toplumun ortak yararı olmalıdır. İmar Kanunu1, planların bütünlüğünü ve kademelenmesini esas alan bir düzen kurar. Üst ölçekli planlara, planlama ilkelerine ve şehircilik esaslarına aykırı bir tercih, takdir yetkisinin kullanımı değil, aşılmasıdır.

Kamu yararı ve planlama ilkeleri

Kamu yararı soyut bir kavram gibi görünse de planlama açısından somut sorularla anlaşılabilir. Bir plan kararının kamu yararına uygunluğunu tartarken şu sorular yol gösterir:

  • Karar, sosyal ve teknik altyapı ihtiyacını gözetiyor mu?
  • Üst ölçekli planlarla ve planın bütünüyle uyumlu mu?
  • Afet riskleri ve çevresel değerler dikkate alınmış mı?
  • Karar belirli kişilere ayrıcalık mı tanıyor, yoksa herkes için aynı ölçütleri mi uyguluyor?

Bu sorulara verilen cevaplar, plan açıklama raporlarında ve meclis kararlarında açıkça görünmelidir. Gerekçesi yazılmamış bir takdir denetlenemez. Takdir yetkisi, gerekçesini açıklamak zorunda olmayan bir serbestlik değil, gerekçesini kamu yararıyla kurmak zorunda olan bir sorumluluktur.

“Takdir yetkisi, gerekçesini açıklamak zorunda olmayan bir serbestlik değil, gerekçesini kamu yararıyla kurmak zorunda olan bir sorumluluktur.”

Av. Dr. Hasan Basri Yeşilyurt

Hukuk devleti ve yargısal denetim

Hukuk devletinde idarenin takdiri yargısal denetimin dışında değildir. Yargı, idarenin yerine geçerek plan yapmaz; ancak takdirin kamu yararı amacıyla ve hukuka uygun biçimde kullanılıp kullanılmadığını denetler. Bu denetim, idareyi kısıtlayan bir engel olarak değil, planlamaya duyulan güveni koruyan bir güvence olarak görülmelidir. İyi gerekçelendirilmiş bir plan kararının denetimden çekinmesi için bir neden yoktur.

Burada idarenin kendi iç denetimi de önem taşır. Plan kararlarının hazırlık aşamasında farklı meslek disiplinlerinin görüşlerinin alınması, askı süreçlerinde yapılan itirazların özenle değerlendirilmesi ve kararların gerekçesinin anlaşılır bir dille yazılması, yargıya taşınacak uyuşmazlıkların sayısını da azaltır. İyi bir takdir, önce idarenin kendi masasında sınanır.

İmar ve hukuk dosyamızda bu konuya yer vermemizin nedeni açık: Şehirlerimizin biçimi büyük ölçüde idarenin takdirle aldığı kararlarla belirleniyor. Bu takdirin şeffaf, gerekçeli ve kamu yararına bağlı kullanılması hem bugünün hem de gelecek kuşakların hakkıdır. Kendi durumlarına ilişkin hukuki bir sorusu olan okurlarımızın bir avukata danışmasını öneririz.

Kaynaklar

  1. 13194 sayılı İmar Kanunu, Resmî Gazete, 9 Mayıs 1985.
Sayı 8 · İmar ve Hukuk

Bu sayıdaki diğer makaleler

Sayının kapağı ve içindekiler
  1. 01

    ŞehircilikKapak makalesi

    Plan Değişikliği Bir Ayrıcalık Değildir

    Prof. Dr. Nevzat Karacabey8 dk

  2. 03

    Hukuk

    Yargı Denetimi ve Plan Disiplini

    Av. Murat Ilgaz7 dk