Mahallenin Havası: Yeşil Doku ve Çevre Sağlığı

Ağaç, toprak ve açık alan bir mahallenin süsü değil, sağlık altyapısıdır. Çevre sağlığı açısından yeşil dokuyu plan kararlarının merkezine almayı öneriyoruz.

Doç. Dr. Sevim Aydınlı Kurt7 dk okuma

Evler, kaldırımlar, ağaçlar ve yürüyen insanlarla sokak kesiti

Bir mahallenin sağlığını konuşurken çoğu zaman hastaneleri, sağlık ocaklarını ve eczaneleri düşünürüz. Oysa sağlık, hastalandığımızda gittiğimiz yerlerden önce, her gün içinde yaşadığımız çevrede başlar. Soluduğumuz hava, yazın sokakta hissettiğimiz sıcaklık, yürüyebileceğimiz bir park ya da çocukların oynayabileceği bir toprak alan, sağlığımızı sessizce ama sürekli biçimde etkiler. Bu yazıda ağacı, toprağı ve açık alanı bir mahallenin süsü değil, sağlık altyapısı olarak görmeyi öneriyoruz.

Yeşil doku neden bir altyapıdır

Ağaçlar gölge verir, yüzey sıcaklığını düşürür, havadaki tozu tutar ve gürültüyü yumuşatır. Geçirgen toprak yağmur suyunu emer, taşkın yükünü azaltır ve yeraltı suyunu besler. Açık alanlar ise hareket etmeye, dinlenmeye ve komşularla karşılaşmaya imkân tanır. Bu işlevlerin her biri, çevre sağlığı açısından bir yol, bir kanalizasyon hattı ya da bir su şebekesi kadar temel bir hizmettir.

Son yıllarda pek çok şehrimizde yaz aylarının giderek daha bunaltıcı geçtiğini hepimiz hissediyoruz. Yoğun yapılaşmış, ağaçsız ve tamamen kaplanmış mahalleler, ısıyı biriktirerek çevresindeki alanlardan belirgin biçimde daha sıcak hâle gelebilir. Bu sıcaklıktan en çok yaşlılar, küçük çocuklar, kronik hastalığı olanlar ve dışarıda çalışanlar etkilenir. Bu kişilerin sağlığına ilişkin kaygılar için elbette bir hekime danışmak gerekir; ama çevrenin kendisini daha serin ve sağlıklı kılmak, şehircilik kararlarının sorumluluğudur.

“Sağlıklı bir şehir, yeşil dokuyu bir ayrıcalık olarak değil, bir hak olarak dağıtan şehirdir.”

Doç. Dr. Sevim Aydınlı Kurt

Eşitsiz dağılan bir nimet

Yeşil alan, şehirlerimizde eşit dağılmaz. Kimi mahallelerde geniş parklar ve ağaçlıklı caddeler bulunurken, kimi mahallelerde birkaç saksının ötesinde yeşil bulmak güçtür. Bu eşitsizlik, çoğu zaman gelir eşitsizliğiyle de örtüşür. Böylece çevre sağlığı, bir mahallenin sosyal ve ekonomik durumunu yansıtan bir göstergeye dönüşür. Sağlıklı bir şehir, yeşil dokuyu bir ayrıcalık olarak değil, bir hak olarak dağıtan şehirdir.

Yeşil alanın varlığı kadar niteliği de önemlidir. Çitle çevrilmiş, erişilemeyen ya da yalnızca bakılmak için düzenlenmiş çim alanlar, mahalleliye beklenen faydayı sağlamaz. Gölge veren olgun ağaçlar, oturma yerleri, yürüyüş yolları ve çocukların toprağa dokunabildiği alanlar, yeşili gerçekten yaşanır kılar. Ayrıca bakımı düzenli yapılan, güvenli ve aydınlık alanlar, her yaştan insanın gün boyu kullanabildiği yerler hâline gelir. Bakımsız bırakılan bir park ise kısa sürede kimsenin uğramadığı bir boşluğa dönüşür.

Plan kararlarının merkezine

Yeşil dokunun plan kararlarında çoğu zaman artakalan alanlara bırakıldığını görüyoruz. Önce yapı adaları ve yollar çiziliyor, geriye kalan parçalar yeşil alan olarak işaretleniyor. Bu sıralamanın tersine çevrilmesi gerektiğini düşünüyoruz:

  • Mevcut ağaçlar ve geçirgen toprak, plan çalışmalarının başında envantere alınmalı ve korunmalıdır.
  • Her mahallede, sakinlerin yürüyerek ulaşabileceği nitelikli açık alanlar planlanmalıdır.
  • Yeşil alan kararları, çevre sağlığı uzmanlarının görüşüyle birlikte alınmalıdır.

Mahallenin havası, orada yaşayanların sağlığıdır. Ağaç dikmek bir kampanya, yeşil alan ayırmak bir lütuf olarak görülmemeli; şehirlerin sağlık politikasının ayrılmaz bir parçası hâline gelmelidir.

Sayı 4 · Mahalle

Bu sayıdaki diğer makaleler

Sayının kapağı ve içindekiler
  1. 01

    ŞehircilikKapak makalesi

    Mahalle Kavramını Yeniden Düşünmek

    Prof. Dr. Nevzat Karacabey8 dk

  2. 02

    Şehircilik

    Mahalle Meydanını Yeniden Tasarlamak

    Y. Mimar İbrahim Halil Çakır6 dk