Masanın Öbür Tarafından: Bir İmar Dairesinin Gündelik Hayatı
Plan tadilatı talepleri, siyasi baskılar ve yetersiz kadro. Yirmi beş yıllık bir belediye bürokratının gözünden imar.
Necdet SağıroğluEmekli imar daire başkanı8 dk okuma
Meslek hayatımın yirmi beş yılını bir büyükşehir belediyesinin imar dairesinde geçirdim. Teknik personel olarak başladım; emekli olduğumda dairenin başındaydım. Bu yazıyı kimseyi suçlamak için değil, şehri yönetenlerle şehirde yaşayanlar arasındaki o masanın öbür tarafında neler olduğunu anlatmak için yazıyorum.
Bitmeyen tadilat talepleri
Masama gelen dosyaların büyük kısmı plan tadilatı talepleriydi. Kimisi gerçek bir ihtiyaca dayanıyordu: değişen bir yol, açılması gereken bir okul alanı. Kimisi ise yalnızca bir parselin yapılaşma hakkını artırmayı amaçlıyordu. Bu iki türü ayırt etmek kâğıt üzerinde kolay görünür; uygulamada ise her dosya kendi gerekçesiyle, kendi aciliyetiyle gelir. Tek tek bakıldığında küçük görünen değişikliklerin, yıllar içinde bir mahallenin bütün dengesini değiştirdiğini defalarca gördüm.
Talep sahiplerinin çoğu kötü niyetli insanlar değildi. Bir evin bir kat daha yükselmesini isteyen aile de, ticari bir alan açmak isteyen esnaf da kendi açısından haklı bir gerekçe taşıyordu. Zorluk, bu bireysel haklılıkların toplamının şehir için bir yüke dönüşebilmesindeydi. Masanın arkasında oturan biri olarak benim görevim, o toplamı görebilmekti.
Baskı ve sessizlik
Baskı çoğu zaman sanıldığı gibi açık bir talimatla gelmez. Bir telefonla, “bu dosyaya bir bakıver” cümlesiyle, bekletilen bir onayla ya da yerinde sorulmuş bir soruyla gelir. Bir memurun bu baskıya direnebilmesi için arkasında net kurallar, açık bir plan ve kendisini koruyan bir kurum kültürü olması gerekir. Bunlar olmadığında en dürüst çalışan bile ya yorulur ya da susmayı öğrenir. Ben de zaman zaman yoruldum; ama bana susmamayı öğreten büyüklerim olduğu için kendimi şanslı sayıyorum. Zamanla şunu anladım: Kurallar herkes için aynı olduğunda, hayır demek de kolaylaşır.
“Kurallar herkes için aynı olduğunda, hayır demek de kolaylaşır.”
Necdet Sağıroğlu
Kadrosuz plan olmaz
Belki de en az konuşulan sorun kadro yetersizliğiydi. Şehir büyüdükçe dosyalar çoğaldı, ama onları inceleyecek plancı, mimar ve mühendis aynı hızla artmadı. Bir dosyaya ayrılabilen zaman kısaldıkça hata payı büyüdü. Deneyimli arkadaşlarım emekli olurken bilgilerini devredecek kimseyi bulamadılar. Kurumsal hafıza en çok da böyle kayboldu.
Bir de kayıtların durumu vardı. Göreve başladığım yıllarda paftaların önemli bir kısmı kâğıt üzerindeydi; bir parselin geçmişini öğrenmek için arşivde saatler geçirmek gerekirdi. Sonradan dijital sistemlere geçildi, bu büyük bir kolaylık sağladı. Ama hiçbir sistem, o paftaları yıllarca elinde tutmuş bir teknikerin “bu sokağın planı daha önce de değişti, gerekçesi şuydu” diye hatırlamasının yerini tam olarak tutamadı.
Geriye dönüp baktığımda, imar dairelerinin güçlenmesi için üç şeyin vazgeçilmez olduğunu düşünüyorum:
- Kararların gerekçeleriyle birlikte açıkça yazılması ve kamuya duyurulması.
- Teknik kadronun hem sayıca hem de mesleki gelişim bakımından desteklenmesi.
- Tek tek parsel taleplerine değil, şehrin bütününe bakan ve plan bütünlüğünü gözeten bir yönetim anlayışı.
“Şehri kim yönetir?” sorusunun cevabını masanın iki tarafında da aramak gerekiyor. Vatandaşın o masaya güvenle yaklaşabilmesi, masanın arkasındakilerin de kurallara güvenebilmesine bağlı. Yıllarca o masada oturmuş biri olarak söyleyebilirim ki iyi niyetli memur her kurumda vardır; ona yalnız olmadığını hissettirecek bir düzen kurmak ise hepimizin işidir.